ဟားခါးၿမိဳ႕ ေျမကြက္ျပႆနာႏွင့္ပတ္သက္၍ မိမိ၏ သေဘာထားအျမင္

ဆလိုင္းက်ဲအိုဘိ္ခ္ေထာင္

ဟားခါးၿမိဳ႕ျပဧရိယာတိုးခ်ဲ႕မႈႏွင့္ပတ္သက္၍ ေဒသခံေျမယာအသံုးျပဳသူမ်ားႏွင့္ ျပည္နယ္အစုိးရအၾကား ျပႆနာျဖစ္ပြားၿပီး မၾကာခင္တြင္ က်ဴးေက်ာ္ဟုသတ္မွတ္ထားသည့္ ေနအိမ္ ရာဂဏန္းခန္႔ ဖ်က္အိမ္းမည္ဟု သတင္းၾကားသိရသျဖင့္မိမိအေနျဖင့္ မ်ားစြာစိတ္မေကာင္းျဖစ္ရပါသည္။ မလိုလားအပ္သည့္ ဆိုးက်ိဳးမျဖစ္ရ ေလေအာင္ ဒီမိုကေရစီက်င့္စဥ္ႏွင့္အညီ ေျပလည္ညိွႏိႈင္းၿပီး ႏွစ္ဘက္သေဘာတူလက္ခံ ႏိုင္သည္အထိ စိတ္ရွည္လက္ရွည္ျဖင့္ အေလွ်ာ့အတင္းျပဳလုပ္သင့္သည္ဆိုသည့္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ေအာက္ပါအတိုင္း ေထာက္ျပအၾကံျပဳလိုပါသည္။

(၁)    ခ်င္းရိုးရာဓေလ့တံုးတမ္းအရ ေျမပိုင္ဆိုင္မႈႏွင့္ ေျမအသံုးခ်မႈ (customary land ownership and tenure) စနစ္ကို အသိမွတ္ျပဳမည့္အစား လက္ရိွ ၂၀၀၈အေျခခံဥပေဒႏွင့္ တည္ဆဲဥပေဒမ်ားကို ခ်င္းျပည္နယ္အစိုးရက ခုတံုးလုပ္၊ အကာအကြယ္ျပဳေနသည္ကို ၀မ္းနည္းစြာေတြ႔ရိွရပါသည္။ ခ်င္းလူမ်ိဳး (အထူးသျဖင့္ ဟားခါးနယ္သား)တို႔သည္ မိရိုးဖလာအရ ကိုယ့္ေျမကို tlangram(communal) ဘံုပိုင္ေျမႏွင့္ Bulram သို႔မဟုတ္ pumpak ram (private) ပုဂၢလိကပိုင္ေျမဟူ၍ အေျခခံအားျဖင့္ (၂)မ်ိဳးျဖင့္ ပိုင္ဆိုင္လ်က္ အသံုးျပဳေနထိုင္ခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္ပါသည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ ေျမလြတ္ေျမလပ္နွင့္ ေျမရိုင္းဟူ၍ မရိွေျခ။ ယင္းစနစ္ကို အဂၤလိပ္ကိုလိုနီလက္ထက္ကျပင္လွ်င္ အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ ေသာ္လည္း လြတ္လပ္ေရးရရိွၿပီးသည့္ေနာက္ပိုင္း ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရ ေခတ္အဆက္ဆက္တြင္ ခ်င္းလူမ်ိဳးမ်ား သည္ ကိုယ္ေျမယာအတြက္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္မရရိွဘဲ ေရခံေျမခံႏွင့္မဟတ္စပ္ေသာ ျပည္မမွျပ႒န္းသည့္ ဥပေဒမ်ားျဖင့္သာ စီမံခန္႔ခြဲျခင္းခံရသည္မွာ ယေန႔အထိျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ပထမဆံုးအေနျဖင့္ ဖက္ဒရယ္၊ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒န္းခြင့္မရိွေသးခင္ ခ်င္းျပည္နယ္ရိွ ေျမမ်ား အလြယ္တကူ ေရာင္းျခင္း၊ အသံုးခ်ျခင္းကို ဆင္ျခင္သင့္သည္။  

ေဒသ၊ ၿမိဳ႕ရြာတိုးခ်ဲ႔ေရးႏွင့္ ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးအတြက္ အစိုးရက မျဖစ္မေနလိုအပ္ပါကုိ ေနေျမအပိုင္းအျခားတစ္ခုခုကို လိုအပ္သလို သံုးစြဲလို႔႔ရၿပီး ေျမသိမ္းဥပေဒအရ လိုအပ္ပါက ေျမမ်ားကိုလည္း သိမ္းရမွာျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုသို႔လုပ္ေဆာင္ရာတြင္ အရင္စစ္အစိုးရအဆက္ဆက္က အက်င့္ေဟာင္းမ်ားအတိုင္း အထက္မွ အာဏာရွင္ဆန္ဆန္ အမိန္႔ေပး၊ သတိေပး၊ အေရးယူျခင္းမ်ိဳးကို ရပ္တန္းကရပ္ရမွာျဖစ္ပါသည္။ ယင္းအစား ဒီမိုကေရစီက်င့္စဥ္ႏွင့္အညီ သက္ဆိုင္ရာေဒသခံမ်ားႏွင့္ ညိွညိွနိႈင္းႏိႈင္း၊ တိုင္တိုင္ပင္ပင္ေဆာင္ရြက္သင့္ပါသည္။ ယခုအစိုးရ၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္တြင္ ႏိုင္ငံတကာ၏ စံခ်ိန္စံႏႈန္းျဖစ္ေသာ သက္ဆိုင္ရာ ေျမယာေပၚမွာ ေနထိုင္သူ၊ ပိုင္ဆိုင္သူႏွင့္ တစ္နည္းနည္းျဖင့္ မီွတင္းေနထိုင္အသံုးျပဳသူမ်ားကို  ႀကိဳတင္ အသိေပး၊ ညိွႏိႈင္း၊ သေဘာတူညီခ်က္ရယူျခင္း (Free, Prior Informed and Consent) မလုပ္ထားသည္မွာ အဓိကအားနည္းခ်က္ ျဖစ္ပါသည္။  အစိုးရက အဆိုပါေျမကြက္မ်ားကို အသံုးျပဳရန္ တရား၀င္သတ္မွတ္၊ အကြက္ရိုက္ၿပီးေနာက္မွာမွ ထိုေျမေပၚတြင္ တဲေဆာက္ျခင္းႏွင့္ နည္းမ်ိဳးစံုျဖင့္ အသံုးျပဳမႈမ်ားရိွပါက ထိုသူမ်ားကို ‘က်ဴးေက်ာ္သူမ်ား’ဟု သတ္မွတ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ယင္းမတိုင္ခင္ကတည္းက ဤေနရာကို တစ္နည္းမဟုတ္ တစ္နည္းျဖင့္ ပိုင္ဆိုင္ၾကေသာ(ပိုင္ဆိုင္သည္ဟုဆိုေသာ)သူမ်ားႏွင့္ အသံုးျပဳသူမ်ားကိုမူ အစိုးရအေနျဖင့္ ေလးစားအသိအမွတ္ျပဳမႈ အျပည့္အ၀ေပးရမည္။ ေဒသခံဘက္မွ အလြန္အကၽြံေတာင္းခံျခင္းေၾကာင့္ ညိွႏိႈင္းမရျဖစ္သည္ဆိုလွ်င္ နားလည္ေပးႏိုင္စရာရိွေသာ္လည္း “စည္ပင္ဧရိယာမွာ ဘိုးဘြားပိုင္ေျမမရိွဘူး” ဟုေျပာဆိုျခင္းႏွင့္ အေထာက္အထား၊ စာရြက္စာတမ္းမရိွျခင္းကို အေၾကာင္းျပျခင္း၊ အမ်ားကျပည္သူက ျပင္ဆင္လုိေသာ တည္ဆဲဥပေဒမ်ားကို ခုတံုးလုပ္ၿပီး ‘ဥပေဒအရ’ဟု ေၾကြးေက်ာ္ေနျခင္းသည္   ခ်င္းျပည္သူမ်ား တရားမွ်တျခင္းမရိွေပ။

အခ်ိဳ႕က အစိုးရ၏ ေျမကြက္ေဖာ္သည့္ေနရာကို Tlangram(ဘံုေျမ၊ အမ်ားေျမ)ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ဘိုးဘြားပိုင္ေျမ မဟုတ္ေၾကာင္း၊ ထို႔ေၾကာင့္ မည္သူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ကမွ ပိုင္ဆိုင္သည္ဟု ေတာင္းဆိုလို႔မရေၾကာင္း၊ အစိုးရက မည္သူ႔ကိုမွ ေလွ်ာ္ေၾကး၊ နစ္နာေၾကးအတြက္ ညိွႏိႈင္းစရာမလိုေၾကာင္း စသည္ျဖင့္ေျပာၾကသည္။ ယင္းသည္အတန္အသင့္ မွန္ကန္ႏိုင္ေသာ္လည္း ‘ဘံုေျမ၊ အမ်ားပိုင္ေျမ မွန္သမွ် အစိုးရကပိုင္ဟု မယူျခင္းလွ်င္ အႏၱာရယ္ႀကီးမားႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘံုပိုင္ေျမ(tlangram) ျပင္ျဖစ္လင့္ကစား အစိုးရက အသံုးျပဳရန္မသတ္မွတ္ခင္မွာ ထိုေျမေပၚမွာ ေနထိုင္၊ က်က္စား၊ အသံုးျပဳေနေသာ ေဒသခံမ်ား၏ နစ္နာမႈကို ျပည္သူအတြက္ အလုပ္လုပ္ေသာ ျပည္သူ႔အစိုးရအေနျဖင့္ လံုး၀ ခရိုစိုက္ရန္တာ၀န္ရိွသည္။

(၂)    ဒီမိုကေရးစီက်င့္စဥ္မ်ားႏွင့္ ဆန္႔က်င္ေသာ အျပဳအမူမ်ားေတြ႔ရိွ။ ။ အထက္တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီးသည့္အတိုင္း ခ်င္းျပည္နယ္အစိုးရအေနျဖင့္ လူထုအက်ိဳးျပဳစီမံကိန္းမ်ား ေရးဆြဲအေကာင္အထည္ေဖာ္သည့္အခါတိုင္း အရင္စစ္အစိုးရေခတ္အဆက္ဆက္ အက်င့္ေဟာင္းမ်ားအတိုင္း အထက္မွ အမိန္႔ဆန္ဆန္လုပ္ေဆာင္ျခင္း၊ လူထုညိွႏိႈင္းမႈႏွင့္ သေဘာထားေတာင္းခံမႈမ်ိဳး မျပဳလုပ္ေဆာင္ျခင္း စသည့္ အျပဳအမူမ်ားျပဳလုပ္ေလ့ရိွသည့္ အတြက္ ေဒသခံျပည္သူမ်ားႏွင့္ မလိုလားအပ္ဘဲ ထိုက္တိုက္ရင္ဆိုင္မႈမ်ား မၾကာခဏၾကံဳေတြ႔ရျခင္းျဖစ္သည္ဟု ယူဆပါသည္။ ယခုကိစၥတြင္လည္း နစ္နာသည္ဟု ဆႏၵေဖာ္ထုတ္သူမ်ားကိုယ္တိုင္က အာဏာပိုင္ဘက္က ညိွႏိႈင္းမႈမရိွသည္ကို ခံျပင္းေၾကာင္း ရင္ဖြင့္လာၾကသည္။ အစိုးရအဆက္ဆက္ အာဏာပိုင္မ်ားႏွင့္ ခရိုနီမ်ားက မတရား ေျမသိမ္း၊ ေျမလုမႈမ်ားကိုျပင္ ယေန႔အထိသည္းခံၿပီး တရားဥပေဒေဘာင္အတြင္း အေရးယူေျဖရွင္း ႏိုင္ျခင္းမရိွေသးဘဲ ရာဂဏန္းသာသာျဖစ္ေသာ မရိွဆင္းသား ေဒသခံျခင္းျပည္သူမ်ား၏ ေတာင္းဆိုမႈကို ဘာေၾကာင့္မ်ား ေလ်ာ့ေလ်ာ့ေပါ့ေပါ့ မစဥ္းစားေပးႏိုင္ရမွာလဲ။  ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ ညိွနႈိႈင္းပါက မေျပလည္ ႏိုင္စရာမရိွေၾကာင္း ေဒသခံမ်ားကိုယ္တိုင္ ေျပာဆိုမႈမ်ား ၾကားသိရသည္။ မေက်နပ္မႈမ်ား ထြက္ေပၚလာၿပီးမွ ညိွႏိႈင္းျခင္းမ်ိဳးသည္လည္း အေကာင္းဆံုး နည္းလမ္းမဟုတ္ေခ်။ ထို႔ျပင္ က်ဴးေက်ာ္သည္ဟု သတ္မွတ္ေသာ အိမ္ယာမ်ားဖ်က္ဆီးသည့္အခါ သတင္းမီဒီယာမ်ား တားျမစ္ပိတ္ျပင္ရန္ အမိန္႔ထုတ္ျခင္းသည္လည္း ပြင့္လင္းျမင္သာမႈမရိွျခင္းကို သက္ေသျပပါသည္။ လက္ရိွ၀န္ႀကီးတစ္ပါးက “အမ်ားစုအတြက္ လုပ္ေနတာ ျဖစ္လို႔ အနည္းစုကိုေတာ့ ဥပေဒအတိုင္း ရွင္းရမွာဘဲ” ဟုေျပာဆိုျခင္းသည္ လူမ်ားစုအာဏာရွင္စနစ္ (tyranny of majority) လိုလားသူမ်ား၏ ေဆာင္ပုဒ္ျဖစ္ရာ (၁)ရာခိုင္ႏႈန္းသာျဖစ္ေသာ ခ်င္းလူမ်ိဳးမ်ားက ခံခဲ့ရေပါင္း မ်ားလြန္းလို႔ ေယာင္လို႔ေတာ္ မေျပာသင့္ေသာ စကားျဖစ္ပါသည္။  

(၃)    အစိုးရ၏ ေျမကြက္ရိုက္ေရာင္းခ်ျခင္း၏ ရည္ရြယ္ခ်က္ကို ေမးခြန္းထုတ္လိုပါသည္။။ ခ်င္းျပည္နယ္အစိုးရ ကဟားခါးၿမိဳ႕ ေျမကြက္ခြဲေ၀ရာတြင္ ၿမိဳ႕ေပၚေန ဆင္းရဲသားမ်ား၊ အိမ္ဌားမ်ား၊ မုဆိုးမမ်ားႏွင့္ ဘာသာေရး အသင္းေတာ္မ်ားကို ဦးစားေပးထားသည္ကို ၀မ္းသာဖြယ္ရာေတြ႔ရပါသည္။ သို႔ေသာ္ သံုးထပ္အိမ္ေလာက္ ေဆာက္ႏိုင္မည့္သူမ်ားကိုလည္း ဦးစားေပးထားေၾကာင္း ၀န္ႀကီးတစ္ပါးက ေျပာၾကားသြားသည္ကို သိရိွရသည္ မွာ နားမလည္ႏိုင္စရာျဖစ္သည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ ခ်မ္းသာသည့္သူမ်ားကို ဦးစားေပးရမွာနည္း။ ယင္းအစား က်ဴးေက်ာ္သည္ဆိုသည့္သူမ်ားထဲက ဆင္းရဲသားမ်ားကို ပုိ၍ ဦးစားေပးသင့္သည္မဟုတ္ေလာ။   ယခု အသစ္တိုးခ်ဲ႕ထားသည့္ ေျမဧက (၆၇၆)တြင္ ေျမကြက္ (၂၀၀၀) ေက်ာ္ထြက္ရိွမည္ျဖစ္ရာ ယင္းကို မည္ကဲ့သို႔ ျဖန္႔ေ၀မည္နည္း။ ေငြမည္မွ်ရမည္သည္။ ယင္းကို မည္ကဲ့သို႔သံုးစြဲမည္နည္း။ ရည္ရြယ္ခ်က္ႏွင့္ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ား ပြင့္လင္းျမင္သာဖို႔လိုမည္။ လက္ရိွခ်င္းျပည္နယ္အစိုးရ၏ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈ အားနည္းခ်က္ ႏွင့္ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈ ျမင့္မားသည္ဟု လူထုက သံသယ၀င္ေနသည့္အခ်ိန္မွာ ပိုၿပီး သတိထားသင့္ပါသည္။

(၄)    အမ်ိဳးသားေရး ရႈေတာင့္မွ ေထာက္ရႈလိုပါသည္။ ။              အိမ္နီးခ်င္း နာဂလဲန္ျပည္နယ္ႏွင့္ မီဇိုရမ္ ျပည္နယ္တြင္ ျပည္နယ္ရွင္ ဌာေနတိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးမ်ားကလြဲ၍ မည္သည့္ႏိုင္ငံသားကမွ ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္ မရိွသည္ကိုေတြ႔ရသည္။ ဖက္ဒရယ္ႏွင့္ ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္ မရိွေသးေသာ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနျဖင့္ ထိုကဲ့သို႔ေသာ္ အခြင့္အေရး မရရိွေသးေသာ္လည္း ကိုယ့္နယ္ေျမသူမ်ားလက္ထဲပါမသြားေရး ကာကြယ္ေရးကို ရရိွသည့္နည္းလမ္းမ်ိဳးစံုျဖင့္ ႀကိဳးပမ္းရမွာျဖစ္သည္။  ထိုအတြက္ အားလံုးက တာ၀န္ရိွေသာ္လည္ ျပည္နယ္အစိုးရမွာ အထူးတာ၀န္ရိွပါသည္။ အစိုးရအဆက္ဆက္က မဆင္မခ်င္လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားေၾကာင့္ သူတစ္ပါးလက္ထဲသို႔ အမ်ားအျပား ပါသြားသည္ကို သင္ခန္းစာယူသင့္သည္။ လက္ရိွအစိုးရ၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားသည္ ထိုအခ်က္ကို ထည့္တြက္စဥ္းစားမႈမရိွသည့္အတြက္ စိုးရိမ္မကင္းျဖစ္ရပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဟားခါးအပါအ၀င္ ခ်င္းျပည္နယ္ရိွၿမိဳ႕ရြာမ်ားတိုးခ်ဲ႕ရာတြင္ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးစီမံကိန္း မ်ား အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ မိမိေနအိမ္အတြင္း ဧည့္သည္ျဖစ္မသြားေစေရးကို အေလးခရုျပဳ သင့္ၿပီး ေနာင္လာေနာက္သားမ်ားက အျပစ္တင္သြားႏိုင္သည့္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ား မလုပ္မိဖို႔ ဆင္ျခင္ရပါမည္။

နိဂံုးခ်ဳပ္

ဟားခါးၿမိဳ႕ေတာ္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ေရးႏွင့္ စည္ပင္သာယာေရးအတြက္ ခ်င္းျပည္နယ္အစိုးရ၏ ႀကိဳးပမ္းေနမႈ စိတ္ရင္းေစတနာကို တစ္စံုတစ္ရာ နားလည္လက္ခံႏိုင္စရာျဖစ္ေသာ္လည္း လက္ေတြ႔အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ေနမႈမ်ားကို ေလ့လာရာတြင္ အဘက္ဘက္မွာ အားနည္းခ်က္မ်ားရိွသည္။ အထူးသျဖင့္ ဧက (၁၀၀) ေျမကြက္တိုးခ်ဲ႕ခ်ထားခဲ့မႈကိုျပင္ အျပည့္အ၀ တာ၀န္ယူေဆာင္ရြက္ႏိုင္ျခင္းမရိွေသးခင္မွာ ယခုကဲ့သို႔ ေျမဧက ၆၀၀ေက်ာ္ကို ေဒသခံမ်ားႏွင့္ အခ်ိန္ယူညိွႏိႈင္းျခင္းမျပဳဘဲ ထပ္မံတိုးခ်ဲ႔ေရာင္းခ်ရျခင္း၏ ရည္ရြယ္ခ်က္သည္ သံသယ၀င္စရာ ရိွပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္အစိုးရအေနျဖင့္ အထက္ပါအတိုင္း အျပဳသေဘာျဖင့္ ေထာက္ျပအၾကံျပဳ ခ်က္မ်ားကို လက္ခံစဥ္းစားၿပီး ျပန္လည္သံုးသပ္သင့္ပါသည္။ တစ္ဘက္မွာ နစ္နာရံႈးဆံုးသည္ဆိုသည့္ ေဒသခံမ်ားကလည္း ေျမပုိင္ဆိုင္ခြင့္ကို တရားေသာ နည္လမ္းျဖင့္သာ ေဆာင္ရြက္ရန္ႏွင့္ ၿမိဳ႕ေတာ္ဖြံ႔ျဖိဳး တိုးတက္ေရးႏွင့္ တိုးခ်ဲ႕ေရးအတြက္ စိတ္ရွည္လက္ရွည္ျဖင့္ အစိုးရႏွင့္ ဆက္လက္ညိွႏိႈင္းၿပီး အမ်ားျပည္သူ အတြက္ တတ္ႏိုင္သေလာက္ အေလွ်ာ့အတင္းလုပ္လ်က္ ေျပလည္မႈရွာဖြယ္သင့္ပါသည္။

Unicode Version

။ ။ ဟားခါးမွို့ မွကှေကျပွဿနာနှငျ့ပတျသကျ၍ မိမိ၏ သဘောထားအမွငျ
ဆလိုငျးကြဲအိုဘျိချထောငျ
ဟားခါးမွို့ပွဧရိယာတိုးခြဲ့မှုနှငျ့ပတျသကျ၍ ဒသေခံမွယောအသုံးပွုသူမြားနှငျ့ ပွညျနယျအစိုးရအကွား ပွဿနာဖွစျပှားပွီး မကွာခငျတှငျ ကြူးကြောျဟုသတျမှတျထားသညျ့ နအေိမျ ရာဂဏနျးခနျ့ ဖကြျအိမျးမညျဟု သတငျးကွားသိရသဖွငျ့မိမိအနဖွေငျ့ မြားစှာစိတျမကောငျးဖွစျရပါသညျ။ မလိုလားအပျသညျ့ ဆိုးကြိုးမဖွစျရ လအေောငျ ဒီမိုကရစေီကငြ့ျစဉျနှငျ့အညီ ပွလေညျညှိနှိုငျးပွီး နှစျဘကျသဘောတူလကျခံ နိုငျသညျအထိ စိတျရှညျလကျရှညျဖွငျ့ အလြှော့အတငျးပွုလုပျသငျ့သညျဆိုသညျ့ ရညျရှယျခကြျဖွငျ့ အောကျပါအတိုငျး ထောကျပွအကွံပွုလိုပါသညျ။
(၁) ခငြျးရိုးရာဓလေ့တုံးတမျးအရ မွပေိုငျဆိုငျမှုနှငျ့ မွအေသုံးခမြှု (customary land ownership and tenure) စနစျကို အသိမှတျပွုမညျ့အစား လကျရှိ ၂၀၀၈အခွခေံဥပဒနှေငျ့ တညျဆဲဥပဒမြေားကို ခငြျးပွညျနယျအစိုးရက ခုတုံးလုပျ၊ အကာအကှယျပွုနသေညျကို ဝမျးနညျးစှာတှေ့ရှိရပါသညျ။ ခငြျးလူမြိုး (အထူးသဖွငျ့ ဟားခါးနယျသား)တို့သညျ မိရိုးဖလာအရ ကိုယျ့မွကေို tlangram(communal) ဘုံပိုငျမွနှေငျ့ Bulram သို့မဟုတျ pumpak ram (private) ပုဂ်ဂလိကပိုငျမွဟေူ၍ အခွခေံအားဖွငျ့ (၂)မြိုးဖွငျ့ ပိုငျဆိုငျလကြျ အသုံးပွုနထေိုငျခဲ့ကွခွငျးဖွစျပါသညျ။ တစျနညျးအားဖွငျ့ မွလှေတျမွလေပျနှငျ့ မွရေိုငျးဟူ၍ မရှိခွေ။ ယငျးစနစျကို အငျ်ဂလိပျကိုလိုနီလကျထကျကပွငျလြှငျ အတိုငျးအတာတစျခုအထိ အသိအမှတျပွုခဲ့ သောျလညျး လှတျလပျရေးရရှိပွီးသညျ့နောကျပိုငျး နိုငျငံတောျအစိုးရ ခတျေအဆကျဆကျတှငျ ခငြျးလူမြိုးမြား သညျ ကိုယျမွယောအတှကျ ကိုယျပိုငျပွဋ်ဌာနျးခှငျ့မရရှိဘဲ ရခေံမွခေံနှငျ့မဟတျစပျသော ပွညျမမှပွဋ်ဌနျးသညျ့ ဥပဒမြေားဖွငျ့သာ စီမံခနျ့ခှဲခွငျးခံရသညျမှာ ယနေ့အထိဖွစျပါသညျ။ ထို့ကွောငျ့ ပထမဆုံးအနဖွေငျ့ ဖကျဒရယျ၊ ကိုယျပိုငျပွဋ်ဌနျးခှငျ့မရှိသေးခငျ ခငြျးပွညျနယျရှိ မွမြေား အလှယျတကူ ရောငျးခွငျး၊ အသုံးခခြွငျးကို ဆငျခွငျသငျ့သညျ။
ဒသေ၊ မွို့ရှာတိုးခြဲ့ရေးနှငျ့ ဖှံ့ဖွိုးရေးအတှကျ အစိုးရက မဖွစျမနလေိုအပျပါကို နမွေအေပိုငျးအခွားတစျခုခုကို လိုအပျသလို သုံးစှဲလို့့ရပွီး မွသေိမျးဥပဒအေရ လိုအပျပါက မွမြေားကိုလညျး သိမျးရမှာဖွစျပါသညျ။ သို့သောျ ထိုသို့လုပျဆောငျရာတှငျ အရငျစစျအစိုးရအဆကျဆကျက အကငြ့ျဟောငျးမြားအတိုငျး အထကျမှ အာဏာရှငျဆနျဆနျ အမိနျ့ပေး၊ သတိပေး၊ အရေးယူခွငျးမြိုးကို ရပျတနျးကရပျရမှာဖွစျပါသညျ။ ယငျးအစား ဒီမိုကရစေီကငြ့ျစဉျနှငျ့အညီ သကျဆိုငျရာဒသေခံမြားနှငျ့ ညှိညှိနှိုငျးနှိုငျး၊ တိုငျတိုငျပငျပငျဆောငျရှကျသငျ့ပါသညျ။ ယခုအစိုးရ၏ လုပျဆောငျခကြျတှငျ နိုငျငံတကာ၏ စံခြိနျစံနှုနျးဖွစျသော သကျဆိုငျရာ မွယောပေါျမှာ နထေိုငျသူ၊ ပိုငျဆိုငျသူနှငျ့ တစျနညျးနညျးဖွငျ့ မှီတငျးနထေိုငျအသုံးပွုသူမြားကို ကွိုတငျ အသိပေး၊ ညှိနှိုငျး၊ သဘောတူညီခကြျရယူခွငျး (Free, Prior Informed and Consent) မလုပျထားသညျမှာ အဓိကအားနညျးခကြျ ဖွစျပါသညျ။ အစိုးရက အဆိုပါမွကှေကျမြားကို အသုံးပွုရနျ တရားဝငျသတျမှတျ၊ အကှကျရိုကျပွီးနောကျမှာမှ ထိုမွပေေါျတှငျ တဲဆောကျခွငျးနှငျ့ နညျးမြိုးစုံဖွငျ့ အသုံးပွုမှုမြားရှိပါက ထိုသူမြားကို ‘ကြူးကြောျသူမြား’ဟု သတျမှတျနိုငျသောျလညျး ယငျးမတိုငျခငျကတညျးက ဤနရောကို တစျနညျးမဟုတျ တစျနညျးဖွငျ့ ပိုငျဆိုငျကွသော(ပိုငျဆိုငျသညျဟုဆိုသော)သူမြားနှငျ့ အသုံးပွုသူမြားကိုမူ အစိုးရအနဖွေငျ့ လေးစားအသိအမှတျပွုမှု အပွညျ့အဝပေးရမညျ။ ဒသေခံဘကျမှ အလှနျအကြှံတောငျးခံခွငျးကွောငျ့ ညှိနှိုငျးမရဖွစျသညျဆိုလြှငျ နားလညျပေးနိုငျစရာရှိသောျလညျး “စညျပငျဧရိယာမှာ ဘိုးဘှားပိုငျမွမေရှိဘူး” ဟုပွောဆိုခွငျးနှငျ့ အထောကျအထား၊ စာရှကျစာတမျးမရှိခွငျးကို အကွောငျးပွခွငျး၊ အမြားကပွညျသူက ပွငျဆငျလိုသော တညျဆဲဥပဒမြေားကို ခုတုံးလုပျပွီး ‘ဥပဒအေရ’ဟု ကွှေးကြောျနခွေငျးသညျ ခငြျးပွညျသူမြား တရားမြှတခွငျးမရှိပေ။
အခြို့က အစိုးရ၏ မွကှေကျဖောျသညျ့နရောကို Tlangram(ဘုံမွေ၊ အမြားမွေ)ဖွစျကွောငျး၊ ဘိုးဘှားပိုငျမွေ မဟုတျကွောငျး၊ ထို့ကွောငျ့ မညျသူတစျဦးတစျယောကျကမှ ပိုငျဆိုငျသညျဟု တောငျးဆိုလို့မရကွောငျး၊ အစိုးရက မညျသူ့ကိုမှ လြှောျကွေး၊ နစျနာကွေးအတှကျ ညှိနှိုငျးစရာမလိုကွောငျး စသညျဖွငျ့ပွောကွသညျ။ ယငျးသညျအတနျအသငျ့ မှနျကနျနိုငျသောျလညျး ‘ဘုံမွေ၊ အမြားပိုငျမွေ မှနျသမြှ အစိုးရကပိုငျဟု မယူခွငျးလြှငျ အန်တာရယျကွီးမားနိုငျသညျ။ ထို့ကွောငျ့ ဘုံပိုငျမွေ(tlangram) ပွငျဖွစျလငျ့ကစား အစိုးရက အသုံးပွုရနျမသတျမှတျခငျမှာ ထိုမွပေေါျမှာ နထေိုငျ၊ ကကြျစား၊ အသုံးပွုနသေော ဒသေခံမြား၏ နစျနာမှုကို ပွညျသူအတှကျ အလုပျလုပျသော ပွညျသူ့အစိုးရအနဖွေငျ့ လုံးဝ ခရိုစိုကျရနျတာဝနျရှိသညျ။
(၂) ဒီမိုကရေးစီကငြ့ျစဉျမြားနှငျ့ ဆနျ့ကငြျသော အပွုအမူမြားတှေ့ရှိ။ ။ အထကျတှငျ ဖောျပွခဲ့ပွီးသညျ့အတိုငျး ခငြျးပွညျနယျအစိုးရအနဖွေငျ့ လူထုအကြိုးပွုစီမံကိနျးမြား ရေးဆှဲအကောငျအထညျဖောျသညျ့အခါတိုငျး အရငျစစျအစိုးရခတျေအဆကျဆကျ အကငြ့ျဟောငျးမြားအတိုငျး အထကျမှ အမိနျ့ဆနျဆနျလုပျဆောငျခွငျး၊ လူထုညှိနှိုငျးမှုနှငျ့ သဘောထားတောငျးခံမှုမြိုး မပွုလုပျဆောငျခွငျး စသညျ့ အပွုအမူမြားပွုလုပျလေ့ရှိသညျ့ အတှကျ ဒသေခံပွညျသူမြားနှငျ့ မလိုလားအပျဘဲ ထိုကျတိုကျရငျဆိုငျမှုမြား မကွာခဏကွုံတှေ့ရခွငျးဖွစျသညျဟု ယူဆပါသညျ။ ယခုကိစ်စတှငျလညျး နစျနာသညျဟု ဆန်ဒဖောျထုတျသူမြားကိုယျတိုငျက အာဏာပိုငျဘကျက ညှိနှိုငျးမှုမရှိသညျကို ခံပွငျးကွောငျး ရငျဖှငျ့လာကွသညျ။ အစိုးရအဆကျဆကျ အာဏာပိုငျမြားနှငျ့ ခရိုနီမြားက မတရား မွသေိမျး၊ မွလေုမှုမြားကိုပွငျ ယနေ့အထိသညျးခံပွီး တရားဥပဒဘေောငျအတှငျး အရေးယူဖွရှေငျး နိုငျခွငျးမရှိသေးဘဲ ရာဂဏနျးသာသာဖွစျသော မရှိဆငျးသား ဒသေခံခွငျးပွညျသူမြား၏ တောငျးဆိုမှုကို ဘာကွောငျ့မြား လြော့လြော့ပေါ့ပေါ့ မစဉျးစားပေးနိုငျရမှာလဲ။ ကောငျးကောငျးမှနျမှနျ ညှိနှိုှုငျးပါက မပွလေညျ နိုငျစရာမရှိကွောငျး ဒသေခံမြားကိုယျတိုငျ ပွောဆိုမှုမြား ကွားသိရသညျ။ မကြနေပျမှုမြား ထှကျပေါျလာပွီးမှ ညှိနှိုငျးခွငျးမြိုးသညျလညျး အကောငျးဆုံး နညျးလမျးမဟုတျခြေ။ ထို့ပွငျ ကြူးကြောျသညျဟု သတျမှတျသော အိမျယာမြားဖကြျဆီးသညျ့အခါ သတငျးမီဒီယာမြား တားမွစျပိတျပွငျရနျ အမိနျ့ထုတျခွငျးသညျလညျး ပှငျ့လငျးမွငျသာမှုမရှိခွငျးကို သကျသပွေပါသညျ။ လကျရှိဝနျကွီးတစျပါးက “အမြားစုအတှကျ လုပျနတော ဖွစျလို့ အနညျးစုကိုတော့ ဥပဒအေတိုငျး ရှငျးရမှာဘဲ” ဟုပွောဆိုခွငျးသညျ လူမြားစုအာဏာရှငျစနစျ (tyranny of majority) လိုလားသူမြား၏ ဆောငျပုဒျဖွစျရာ (၁)ရာခိုငျနှုနျးသာဖွစျသော ခငြျးလူမြိုးမြားက ခံခဲ့ရပေါငျး မြားလှနျးလို့ ယောငျလို့တောျ မပွောသငျ့သော စကားဖွစျပါသညျ။
(၃) အစိုးရ၏ မွကှေကျရိုကျရောငျးခခြွငျး၏ ရညျရှယျခကြျကို မေးခှနျးထုတျလိုပါသညျ။။ ခငြျးပွညျနယျအစိုးရ က ဟားခါးမွို့ မွကှေကျခှဲဝရောတှငျ မွို့ပေါျနေ ဆငျးရဲသားမြား၊ အိမျဌားမြား၊ မုဆိုးမမြားနှငျ့ ဘာသာရေး အသငျးတောျမြားကို ဦးစားပေးထားသညျကို ဝမျးသာဖှယျရာတှေ့ရပါသညျ။ သို့သောျ သုံးထပျအိမျလောကျ ဆောကျနိုငျမညျ့သူမြားကိုလညျး ဦးစားပေးထားကွောငျး ဝနျကွီးတစျပါးက ပွောကွားသှားသညျကို သိရှိရသညျ မှာ နားမလညျနိုငျစရာဖွစျသညျ။ အဘယျကွောငျ့ ခမြျးသာသညျ့သူမြားကို ဦးစားပေးရမှာနညျး။ ယငျးအစား ကြူးကြောျသညျဆိုသညျ့သူမြားထဲက ဆငျးရဲသားမြားကို ပို၍ ဦးစားပေးသငျ့သညျမဟုတျလော။ ယခု အသစျတိုးခြဲ့ထားသညျ့ မွေဧက (၆၇၆)တှငျ မွကှေကျ (၂၀၀၀) ကြောျထှကျရှိမညျဖွစျရာ ယငျးကို မညျကဲ့သို့ ဖွနျ့ဝမေညျနညျး။ ငှမေညျမြှရမညျသညျ။ ယငျးကို မညျကဲ့သို့သုံးစှဲမညျနညျး။ ရညျရှယျခကြျနှငျ့ ဆောငျရှကျခကြျမြား ပှငျ့လငျးမွငျသာဖို့လိုမညျ။ လကျရှိခငြျးပွညျနယျအစိုးရ၏ ပှငျ့လငျးမွငျသာမှု အားနညျးခကြျ နှငျ့ အကငြ့ျပကြျခွစားမှု မွငျ့မားသညျဟု လူထုက သံသယဝငျနသေညျ့အခြိနျမှာ ပိုပွီး သတိထားသငျ့ပါသညျ။
(၄) အမြိုးသားရေး ရှုတောငျ့မှ ထောကျရှုလိုပါသညျ။ ။ အိမျနီးခငြျး နာဂလဲနျပွညျနယျနှငျ့ မီဇိုရမျ ပွညျနယျတှငျ ပွညျနယျရှငျ ဌာနတေိုငျးရငျးသားလူမြိုးမြားကလှဲ၍ မညျသညျ့နိုငျငံသားကမှ မွပေိုငျဆိုငျခှငျ့ မရှိသညျကိုတှေ့ရသညျ။ ဖကျဒရယျနှငျ့ ကိုယျပိုငျပွဌာနျးခှငျ့ မရှိသေးသော ကြှနျတောျတို့အနဖွေငျ့ ထိုကဲ့သို့သောျ အခှငျ့အရေး မရရှိသေးသောျလညျး ကိုယျ့နယျမွသေူမြားလကျထဲပါမသှားရေး ကာကှယျရေးကို ရရှိသညျ့နညျးလမျးမြိုးစုံဖွငျ့ ကွိုးပမျးရမှာဖွစျသညျ။ ထိုအတှကျ အားလုံးက တာဝနျရှိသောျလညျ ပွညျနယျအစိုးရမှာ အထူးတာဝနျရှိပါသညျ။ အစိုးရအဆကျဆကျက မဆငျမခငြျလုပျဆောငျမှုမြားကွောငျ့ သူတစျပါးလကျထဲသို့ အမြားအပွား ပါသှားသညျကို သငျခနျးစာယူသငျ့သညျ။ လကျရှိအစိုးရ၏ လုပျဆောငျခကြျမြားသညျ ထိုအခကြျကို ထညျ့တှကျစဉျးစားမှုမရှိသညျ့အတှကျ စိုးရိမျမကငျးဖွစျရပါသညျ။ ထို့ကွောငျ့ ဟားခါးအပါအဝငျ ခငြျးပွညျနယျရှိမွို့ရှာမြားတိုးခြဲ့ရာတှငျ သောျလညျးကောငျး၊ ဖှံ့ဖွိုးရေးစီမံကိနျး မြား အကောငျအထညျဖောျဆောငျရှကျရာတှငျ မိမိနအေိမျအတှငျး ဧညျ့သညျဖွစျမသှားစရေေးကို အလေးခရုပွု သငျ့ပွီး နောငျလာနောကျသားမြားက အပွစျတငျသှားနိုငျသညျ့ လုပျဆောငျခကြျမြား မလုပျမိဖို့ ဆငျခွငျရပါမညျ။
နိဂုံးခြုပျ
ဟားခါးမွို့တောျ ဖှံ့ဖွိုးတိုးတကျရေးနှငျ့ စညျပငျသာယာရေးအတှကျ ခငြျးပွညျနယျအစိုးရ၏ ကွိုးပမျးနမှေု စိတျရငျးစတေနာကို တစျစုံတစျရာ နားလညျလကျခံနိုငျစရာဖွစျသောျလညျး လကျတှေ့အကောငျအထညျဖောျ ဆောငျရှကျနမှေုမြားကို လေ့လာရာတှငျ အဘကျဘကျမှာ အားနညျးခကြျမြားရှိသညျ။ အထူးသဖွငျ့ ဧက (၁၀၀) မွကှေကျတိုးခြဲ့ခထြားခဲ့မှုကိုပွငျ အပွညျ့အဝ တာဝနျယူဆောငျရှကျနိုငျခွငျးမရှိသေးခငျမှာ ယခုကဲ့သို့ မွေဧက ၆ဝဝကြောျကို ဒသေခံမြားနှငျ့ အခြိနျယူညှိနှိုငျးခွငျးမပွုဘဲ ထပျမံတိုးခြဲ့ရောငျးခရြခွငျး၏ ရညျရှယျခကြျသညျ သံသယဝငျစရာ ရှိပါသညျ။ ထို့ကွောငျ့အစိုးရအနဖွေငျ့ အထကျပါအတိုငျး အပွုသဘောဖွငျ့ ထောကျပွအကွံပွု ခကြျမြားကို လကျခံစဉျးစားပွီး ပွနျလညျသုံးသပျသငျ့ပါသညျ။ တစျဘကျမှာ နစျနာရှုံးဆုံးသညျဆိုသညျ့ ဒသေခံမြားကလညျး မွပေိုငျဆိုငျခှငျ့ကို တရားသော နညျလမျးဖွငျ့သာ ဆောငျရှကျရနျနှငျ့ မွို့တောျဖှံ့ဖွိုး တိုးတကျရေးနှငျ့ တိုးခြဲ့ရေးအတှကျ စိတျရှညျလကျရှညျဖွငျ့ အစိုးရနှငျ့ ဆကျလကျညှိနှိုငျးပွီး အမြားပွညျသူ အတှကျ တတျနိုငျသလောကျ အလြှော့အတငျးလုပျလကြျ ပွလေညျမှုရှာဖှယျသငျ့ပါသညျ။